Избранное

Վահան Տերյան ամենաթախիծ բանատեղծություն ԷԼԵԳԻԱ Մեռնում է օրը։ Իջավ թափանցիկ Մութի մանվածը դաշտերի վրա. Խաղաղ-անչար է, պայծառ գեղեցիկ, Անտրտունջ նինջը մահացող օրվա… Պարզ ջրի վրա եղեգը հանդարտ Անդողդոջ կանգնած էլ չի շշնջում, Լռին խոկում են երկինք, գետ ու արտ, Եվ ոչ մի շարժում, ու ոչ մի հնչյուն… Ես կանգնած եմ լուռ, անչար է հոգիս, Թախիծս խաղաղ անուրջի նման. Էլ չեմ անիծում ցավերը կյանքիս, Էլ չեմ տրտնջում վիճակիս ունայն…

Հայոց լեզու

Տրված նախադասությունը համառոտի՛ր և 6-7 բառանի նախադասությունների տարբերակներ ստացիր։

Աղավնիները պարծենում էին իրենց գեղեցկությամբ։ Մերթ բացելով թևերն ու խոնարհվելով, պտտվելով ու ձայներ արձակելով:

161․ Ընդգծվածները ո՞ր բառերի արմատներն են։

Գլխակեր — ուտել

Հեռագնաց — գնալ

Զուգընթաց — ընթանալ

Սրճաղաց — աղալ

Հեռուստացույց — հեռու

Աստեղածին — աստղ

Անվանակից — անուն

162․ Դուրս գրիր ուրիշի ուղղակի խոսքով նախադասությունները, ուղղակի խոսքը դարձրու անուղղակի։

Աստաֆյան փողոց: Եվրոպա կատարած շրջագայությունից վերադարձել էր բանաստեղծ Չարենցը  և ֆիլհարմոնիկի լեփլեցուն դահլիճում պատմում էր իր տեսած քաղաքների մասին:Գավառականից մայրաքաղաքի վերածված փոքրիկ ու ծուռումուտ Երևանի բնակիչներն ամենատարբեր հարցեր էին տալիս բանաստեղծին: Հանկարծ դահլիճի վերջում նստած մի գունատ տղա հարցրեց, թե ո՞րն է աշխարհի ամենագեղեցիկ փողոցը:
Չարենցը նայեց նրան, զգաց, որ սիրահարվածի մեկն է, ու ոչինչ չասաց: Տղան կրկնեց հարցը: Չարենցը մի  քիչ  էլ լռեց ու ասաց, որ տեսել է շատ գեղեցիկ փողոցներ, բայց իր տեսած ամենագեղեցիկ փողոցը Երևանում է: Դա Նայիբի քուչեն է:
Իսկ Նայիբի  քուչեն  Երևանի ամենանեղ ու կեղտոտ փողոցն էր: կխանգարեր: Այդ փողոցից դուրս էին գալիս լվացքի ու կենցաղային օգտագործման այլ ջրեր ու առու դառնում: Այնպես որ, ոչ մի պատուհան, ոչ մի պատշգամբ ու բակ չէր բացվում այդ փողոցի վրա: Թերևս հին թուրքական թաղամասերից էր մնացել:
Տղան նեղացավ, որ Չարենցն իրեն ծաղրում է: Բանաստեղծը պարզաբանեց, որ Նայիբի քուչեն աշխարհի ամենալավ փողոցն է, որովհետև….այնտեղ է ապրում  իր սիրած աղջիկը:

Կենսաբանություն

Արհեստական ընտրության տեսությունը տվել է Չ.Դարվինն իր էվոլյուցիոն ուսմունքում։ Հակառակ բնական ընտրության, արհեստական ընտրության նպատակն է ամրացնել ոչ թե տվյալ օրգանիզմին օգտակար հատկությունները, այլ այն հատկությունները, որոնք պետք են մարդուն (օրինակ՝ խոշոր եղջերավոր անասունների կաթնատվությունը, մսատվությունը ձիերի արագաշարժությունը, ուժը, թռչունների ձվատվությունը, մսատվությունը, երգեցողությունը

Արհեստական ընտրության հիմքում ընկած է փոփոխականությունը։ Մարդը, կենդանիների ու բույսերի մեջ ամրապնդելով և ուժեղացնելով իրեն հետաքրքրող հատկանիշները, ստացել է նոր ցեղեր ու տեսակներ։ Ընտանի տեսակների բազմազանությունը պայմանավորված է մարդու գիտակցական վերաբերմունքով և հաստատում է արհեստական ընտրության ստեղծագործական դերը։

Դարվինն ընտանի տեսակների ստացման վերաբերյալ գիտելիքներն ու մեթոդներն ամփոփեց տեսականորեն մշակված և փաստերով հիմնավորված մի համակարգում, որը դարձավ սելեկցիայի հիմքը։

Քիմիա

Համար մեկ տարրը Տիեզեքում` Ջրածին: Ջրածնի իզոտոպները`պրոտիում, դեյտերիում, տրիտիում: Համար  մեկ  նյութը Երկրագնդում `Ջուր: Լուծույթներ:  Ծանր  ջուր: Ջրածնի  պերօքսիդ: Ջրի ֆիզ. քիմ. և  ֆիզիոլոգիական  հատկությունները: Ջրածինը  որպես  ապագայի  վառելանյութ:

Ջրածին տարրի նշանըՋրածնի ատոմն ունի ամենապարզ կառուցվածքը` մեկ դրական լիցքով միջուկի  շուրջը սփռված է մեկ էլեկտրոն:

Ջրածնի ատոմի կառուցվածքըՄիացություններ առաջացնելիս  ջրածինը հիմնականում ցուցաբերում է մետաղական հատկություն, այսինքն՝ տալիս է  մեկ էլեկտրոն և ձեռք է բերում +1 լիցք:H0−1e→H+Իսկ որոշ պայմաններում ոչ մետաղական հատկություն` ընդունում է էլեկտրոն (օրինակ՝ մետաղների հետ առաջացած միացություններում)  և ձեռք բերում −1 օքսիդացման աստիճան:H0+1e−→−H−Միացությունների ձևով ջրածինը չափազանց տարածված տարր է: Նա  կազմում է  ջրի զանգվածի 11%-ը, մտնում է բոլոր բուսական` մրգերի, բանջարեղենների, թթուների,  և կենդանական նյութերի` ճարպերի, սպիտակուցների,  ածխաջրերի, նավթի, և շատ այլ հանքային նյութերի բաղադրության մեջ:Նա կազմում  է արեգակի և աստղերից շատերի զանգվածի կեսից ավելին: Արեգակնային համակարգի ամենամեծ մոլորակը` Յուպիտերը, համարյա լրիվ կազմված է ջրածին քիմիական տարրից: Ցածր ջերմաստիճանի և շատ բարձր ճնշման պատճառով ջրածինն այդ մոլորակի վրա գտնվում է պինդ վիճակում:

Ջրածին տարր պարունակող ցանկացած միացություն պարունակում է ջրածնի երկու իզոտոպ`        պրոտիում ( 99,98) և դեյտերիում (0,02): Աննշան քանակությամբ հանդիպում է նաև երրորդ իզոտոպը` տրիտիումը:

Ջրածնի իզոտոպներըՋրածին տարրն առաջացնում է ջրածին պարզ նյութը՝

Ջրածնի մոլեկուլի բանաձևն է՝ H2, հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը՝ 2,016 (կլորացված 2), մոլային զանգվածը՝ 2 գ/մոլ՝

Ջրածնի մոլեկուլի մոդելըՋրածինը բնության մեջ ազատ վիճակում հանդիպում է չնչին քանակով՝ գլխավորապես մթնոլորտի  վերին շերտերում:  Երբեմն, այն երկրի ընդերքից դուրս է գալիս այլ գազերի հետ հրաբխային ժայթքումների, ինչպես նաև նավթի արդյունահանման ժամանակ:

Ջրածինը վաղուց կարող էր փոխարինել բենզինին

Քաղաքակրթության զարգացումը, ինչպես հայտնի է տեղում չի կանգնած, այլ շարժվում է առաջ: Սակայն վերջին հարյուր տարում, չգիտես ինչու այդ զարգացման ընթացքում չի գտնվել բենզինին փոխարինող այլընտրանքային տարբերակԱյլընտրանքային վառելիքԽոսակցությունները էկոլոգիապես ավելի մաքուր և էժան վառելիքի մասին արդեն ընդանում են մի քանի տասնամյակ, բայց այդպես էլ այն շարունակում է մնալ միայն խոսակցություններ:Օրինակ, ջրածինը բենզինից վատ չի այրվում և բացի այդ նրա այրման ժամանակ ավելի քիչ թունավոր նյութեր են արձակվում: Ինչ վերաբերվում է ջրածնի արդյունահանմանը, ապա նրա ստացման եղանակը լավ հայտնի է, որը ի դեպ լայնորեն օգտագործվում է արդյունաբերության մեջ:

Որպես ջրածնի այլընտրաքային վառելիք չօգտագործման պատճառաբանում, բերվում է այն փաստարկը, որ այն չափազանց պայթունավտանգ է և նման նյութով մեքենայի բաքը լիցքավորելը իրենից մեծ վտանգ է ներկայացնում:

Սակայն, միթե բենզինը պայթունավտանգ չէ? Եվ բացի այդ գոյություն ունի ջրից ջրածին ստանալու էլեկտրոլիզային բավականին լավ հայտնի եղանակ:

Հավանաբար, մի քիչ ցանկության և ֆիանասավորման դեպքում կարելի է պատրաստել ոչ մեծ սարքավորում, որը կարող էր ջրից տարանջատել ջրածինը և մղել ավտոմեքենայի ներքին այրման շարժիչ: Եվ այդ դեպքում պայթունավտանգության հարցը լուծված կլիներ:

1885.-ին Կարլ Բենցի ստեղծած առաջին ներքին այրման շարժիչը

Նշենք միայն, որ առաջին բենզինով աշխատող ներքին այրման շարժիչը ստեղծել է Կարլ Բենցը հեռավոր 1885 թվականին!

Որքան էլ զարմանալի լինի, բայց ամենամեծ շրջանառությունը աշխարհում ընկնում է բենզինին: Օրինակ, ամերիկացիները չնայած բենզինի  ցածր գներին, 24 ժամվա ընթացքում ծախսում են նրա վրա 1 միլիարդ դոլար:

Նշենք նաև, որ ռուսաստանի բենզինի և դիզ վառելիքի տարեկան պահանջարկը կազմում է 62 միլիոն տոննա, իսկ 140 միլիոն տոննա էլ արտահանվում է արտասահման:

Հայոց լեզու

Կարդաց, առժամանակ շանթահար մնաց տեղնուտեղը արձանացած, հետո ցնցվեց ուժգնորեն, մի կայծակնացայտ հայացք նետեց դեպի ազնվական ապարանքի բարձունքը, թուղթը, ցասումով լի, ուզեց պատառ-պատառ անել, բայց զսպեց իրեն, խնամքով ծալեց, ծոցը դրեց, ոտով դեն շպրտեց գետնին ընկած դրամը և ջութակը պինդ սեղմելով վիրավոր կրծքին՝ հեռացավ՝ անարգանքի կսկիծը հպարտ սրտի մեջ պարուրված։ Այդ օրվանից Վենեցիայի փողոցներում էլ ոչ ոք չտեսավ հանրածանոթ պատանի ջութակահարին։

1.Փակագծերը հանելով՝ գրիր գծիկով կամ առանձին։

ա) թև (թևի) — թև-թևի

բ) (փողոցից) փողոց — փողոցից փողոց

գ) (կաս) կարմիր — կաս-կարմիր

դ) (առոք) փառոք — առոք-փառոք

2.Ի՞նչ է նշանակում առժամանակ բառը։

անժամանակ որոշ ժամանակ

մինչև մեկ ժամ մինչև այս ժամանակը

3.Կայծայնացայտ հայացք բառակապակցության մեջ կայծայնացայտ-ն ի՞նչ իմաստով է գործածվել։

ուղիղ (կայծակ ցայտեցնող)

փոխաբերական (բարկություն արտահայտող)

4.Կարո՞ղ ենք ասել, որ տեղնուտեղնը բառն առաջին նախադասության մեջ նշանակում է <<հենց նույն տեղում>>։

այո          ոչ

5.Տրվածներից ո՞րը հոմանիշ չէ ցասում բառին։

բարկություն մոլեգնություն

կատաղություն տրտմություն

6.Ո՞րն է ավելի ուժգին բարկություն։

ցասում զայրույթ

7.Ի՞նչ է կոչվում՝

ա)թավջութակ նվագողին — թավջութակահար

բ)սրինգ նվագողին — սրնգահար

գ)դաշնամուր նվագող կնոջը — դաշնակահարուհի

դ)տավիղ նվագող կնոջը — տավիղահարուհի

8.Ոչ մեկ չտեսավ ջութակահարին նախադասության ոչ մեկ ձևը ճի՞շտ է արդյոք։

այո          ոչ

9.Ո՞ր ձևն է ճիշտ։

կիթառի վրա նվագել           կիթառ նվագել

Ֆիզիկա

Եթե ուշադիր լինենք, ապա կտեսնենք, որ նույնիսկ տանը մեզ ամենուրեք շրջապատում են մագնիսներ: Դրանցից մի քանիսը փակ են պահում սառնարանի ու պահարանի դռները, մյուսները թաքնված են դռան զանգի և հեռախոսի մեջ:  Մագնիսները ձգում են երկաթը, նիկելը, կոբալտը և էլի ուրիշ մետաղներ: Սակայն կան բազմաթիվ մետաղներ (օրինակ՝ պղինձը, ալյումինը, արույրը, անագը, արծաթը, կապարը և այլն), որոնց մագնիսները չեն ձգում:

Եթե մագնիսի մոտ դնենք պողպատե ասեղ, այն կմագնիսանա և մագնիսացած կմնա, եթե նույնիսկ հիմնական մագնիսը հեռացնենք: Մագնիսի մոտ դրված երկաթե մեխը նույնպես մագնիսանում է, սակայն մագնիսը հեռացնելիս, ի տարբերություն պողպատե ասեղի, մեխը կորցնում է իր մագնիսական հատկությունները: Մագնիսական հատկությունները պահպանող մագնիսներն անվանում են հաստատուն մագնիսներ: Դրանց մեծ մասը պատրաստվում է պողպատից կամ համաձուլվածքներից: Յուրաքանչյուր մագնիս ունի 2 բևեռ՝ հյուսիսային և հարավային: Մագնիսները ձգում են նաև միմյանց. մի մագնիսի հյուսիսային բևեռը ձգում է մյուսի հարավային բևեռին, և հակառակը: Այսպիսով, 2 մագնիսների տարանուն բևեռները ձգում են իրար, իսկ նույնանունները՝ վանում: Ցանկացած մագնիս ունի անտեսանելի ուժագծեր, որոնք դուրս են գալիս նրա 2 ծայրերում գտնվող բևեռներից:

Հայոց լեզու

Այնուհետև, երբ ջութակն իր հուսահատական վերջին ճիչերն էր արձակում, պատուհանի մի փեղկը կիսով չափ բացվեց, նախ մի դրամ զրնգաց գետնին, և ապա թղթի մի կտոր, օդի մեջ պտտվելով, ցած ընկավ պատանի երաժշտի ոտների առջև։ Թուղթը վերցրեց և կարդաց․ <<Հայրս ասաց, որ իմ և քո միջև անանց անդունդ կա։ Մենք վերևն ենք, դու՝ ներքևը, էլ մի՛ գա։ Մոռացի՛ր ինձ>>։

1.Հատվածում գործածված առաջին մի-ն ի՞նչ է։

քանակական թվական անորոշ դերանուն

2.Լրացրո՛ւ հատվածից դուրս գրված անձնական դերանուններով։

ա) ուղղական հոլով-մենք

բ)սեռական հոլով-իմ, քո

գ)հայցական-ինձ

3.Տրված բայերից ո՞րը չեզոք սեռի չի պատկանում։

բացվեց զրնգաց ցած ընկավ վերցրեց

4.Ո՞ր բայաձևն է սխալ։

ասա ասացեք ասեցինք ասեինք

5.Հատվածից դո՛ւրս գրիր հրամայական եղանակի ձևերը։

ա)դրական խոնարհում մոռացիր

բ)ժխտական խոնարհում մի գնա

Քիմիա

Ջրածինը(H2) Առաջին անգամ մաքուր վիճակում ստացել է Հենրի Կավենդիշը 1766 թվականին։ Ջրածինը ամենատարածված տարրն է տիեզերքում․ կազմում է աստղերի և արևի զանգվածի մոտ կեսը (պլազմայի ձևով)։ Աստղերի ընդերքում՝ ջրածնի ատոմների միջուկներից՝ պրոտոններից սինթեզվում են հելիումի ատոմի միջուկներ (ջերմամիջուկային սինթեզ), անջատվում է ահռելի քանակներով էներգիա։ Ջրածին կիրառվում է նաև օքսիդների մետաղների ստացման համար։ Այդ եղանակով են ստանում դժվարահալ մետաղներ վոլֆրամը և մոլիբդենը, որոնք օգտագործվում են էլեկտրական լամպերի շիկացման թելիկները պատրաստելու համար։ Ջրածնային վառելիքն էկլոգիապես անվտանգ է, այրելիս միայն ջուր է առաջանում, ուստի ջրածինն էկոլոգիապես մաքուր և իդեալական վառելանյութ է։ Ջրածնի այրման ջերմությունը մի քանի անգամ մեծ է ցանկացած այլ վառելանյութ այրման ջերմությունից։ Մյուս կողմից, եթե ջրածնի համար, որպես հումք դիտարկենք ջուրը , ապա կհասկանանք, որ ջրածնի պաշարները Երկրի վրա անսպառ են։ Ջրածնի ապագայի էժան վառելանյութը է։